BIT online BIT online
BIT online
marketing
lawPRO - softver za advokate i notare
kolumna
Slobodan Trifković
15. jul 2009.
Legalni pirati
Piraterija je bez sumnje jedna štetna društvena pojava ali se čini da se ona u javnosti tretira na dominantno jednostran način. Ulazak dva predstavnika švedske Piratske partije u evropski parlament skreće pažnju na ovu pojavu ali iz drugačijeg ugla. 
 
Ako su u savremenom svemirskom dobu gusari (pirati) koji pljačkaju zlato dragulje i drugu materijalnu imovinu izgubili aktuelnost, nije nestala njihova osnovna funkcija – piraterija. Novo doba je donijelo i nove trendove: sa čisto materijalnih vrijednosti u prošlosti čovječanstvo polako ali sigurno teži ka pomalo maglovitoj, virtuelnoj vrijednosti koju u sebi sadrži pojam intelektualne svojine. Tako je došlo do pojave savremenih, digitalnih, pirata. Najrašireniji oblik piraterije je neovlašćeno kopiranje i (ras)prodaja svih vrsta softvera.
Velike softverske kuće su, da bi zaštitile svoje interese, formirale posebnu organizaciju BSA (Business Software Alliance) koja u ime njih obavlja pomalo nepopularne aktivnosti otkrivanja pirata i njihovog sudskog gonjenja. Svejedno, i pored pomenute organizacije i vrlo rigoroznog zakonodavstva u zaštiti intelektualne svojine u razvijenim zapadnim zemljama, procenat piraterije se kod njih ipak kreće oko 30%. U takozvanim zemljama u razvoju, gdje spadaju i balkanske zemlje taj procenat se kretao mnogo bliže sto postotnoj cifri. 
 
Naravno kada se čitaju takvi statistički podaci oni se nikada ne smiju shvatiti bukvalno jer se izvode na bazi procjena a često je tu orijentir i vlastiti interes odnosno postizanje željenih efekata u društvu. Borba između savremenih pirata i softverske industrije u svijetu aktivno traje u zadnjih 20-25 godina i već je opšte poznata u široj javnosti. Ipak kao iznenađenje je zazvučala informacija da je u januaru 2006. godine u razvijenoj Švedskoj osnovana Piratska partija!
 
Čudo u Evropskoj Uniji
 
Sama informacija o formiranju Piratske partije bila je zabilježena u štampi kao kuriozitet ali bez velikog značaja jer je djelovala kao potez nekog zanesenjaka koji hoće po svaku cijenu da se eksponira. Zanimanje za stranku se obnovilo prije par mjeseci kada su četiri njena člana osuđena na godinu dana zatvora i plaćanje milionske odštete zbog toga što su rukovodili velikim Internet sajtom za nedozvoljenu razmjenu muzike (Pirate Bay). Kako se mnoge stvari u životu često mogu objasniti apsurdom izgleda da je i  ovaj događaj donio dosta popularnosti Piratskoj stranci. Slučaj je htio da se sve to odigralo neposredno pred izbore za Evropski parlament. Tek stranka pirata se ukjučila u izbornu proceduru i osvojila je dva mjesta u Evropskom parlamentu! Njihova popularnost je nakon pomenutih sudskih procesa toliko narasla da su u kratkom roku od malobrojne partije sa desetak hiljada članova postali treća partija po veličini u Švedskoj.
 
Druga strana medalje
 
U pitanju je veoma interesantan sociološki fenomen i posebno je zanimljivo da se pokret podrške pirateriji dogodio u visoko razvijenoj i visoko uređenoj zemlji kakva je Švedska. Nema nikakve sumnje da je piraterija ozbiljan prekršaj, ponekad i krivično djelo koje se oštro sankcioniše baš u visoko razvijenim zemljama. Ali ako se problem sagleda i iz drugih uglova uočiće se njegova slojevitost sa elementima protivurječnosti. 
Najprije softverske kuće koje su u ovim procesima bez sumnje oštećena strana  često olako izriču ogromne cifre novca za koji su navodno oštećene. Već smo rekli da su podaci o procentima piratskog softvera zasnovani na procjenama a ne na čvrstim argumentima. Ali, da prihvatimo kao tačne cifre o broju piratskih kopija,  i zamislimo da pirraterija odjednom nestane, da li bi svi koji su nabavili piratski softver potrčali da kupe legalnu kopiju? Ne bi. Jednostavno, jedan broj ljudi koji koriste piratske diskove nemaju novca da plate legalan softver, jedan broj uzima taj softver radi lične znatiželje i vjerovatno je mali broj onih koji su piratski softver iskoristili za vlastite poslovne primjene.
 
Na sajtu BSA organizacije postoji stalno otvoren poziv posjetiocima da prijave piratski softver čime podstiču razvoj potkazivačkog mentaliteta za koji se ne može reći da je baš društveno poželjno svojstvo. Pojedine kompanije na dalekom istoku su svojevremeno čak nudile novčanu satisfakciju potkazivačima.
Sredinom devedesetih, dok je SRJ bila pod sankcijama, Zavod za intelektualnu svojinu SRJ, kao ustanova svjesna značaja intelektualnih prava, bila je onemogućena da legalno kupi potreban softver jer su sve velike softverske kompanije podržavale uvedene sankcije. Rješenje je ipak nađeno tako što je predstavnik našeg distributera otišao u Budimpeštu i kao privatno lice tamo legalno kupio traženi softver  pa ga po povratku isporučio ustanovi. Dakle tu smo imali upotrebu autorskih prava kao sredstvo ucjene i pritiska od strane proizvođača.
Apsurdnost našeg vremena, u kome masovni potrošači odjevnih predmeta ne samo da besplatno reklamiraju takozvane brendirane marke odjeće noseći je na sebi nego za to čak i dobro plaćaju, znali su da iskoriste i softverske kompanije. Puštanje u javnost, putem Interneta, nedovršenih verzija novog softvera postao je mamac za hiljade entuzijasta i fanatika širom svijeta koji besomučno traće vrijeme na testiranje takvog nedovršenog proizvoda a da im za to niko ništa ne plati. Naprotiv najuspješniji među njima su srećni da prijave proizvođaču uočenu grešku u softveru i tako odrade za njega ono što bi inače morao sam debelo da plati!
Na kraju može se reći da je u zadnjih trideset godina veliki broj softverskih firmi ostvario dobru zaradu. U posljednje vrijeme je sve češća pojava da proizvođači softvera daju besplatne verzije svojih proizvoda što je znak da su u prošlosti uložena sredstva donijela dovoljno profita. To radi čak i monopolista Microsoft (Visual Studio 2005 i 2008 expres edicija, baza SQL server expres), SUN Microsystems (Solaris operativni sistem), Oracle (Oracle lite DB) i dr., što je nekada bilo nezamislivo. Na ovaj korak su moćne softverske kompanije primorane djelom i zbog sve prisutnijeg Open Source tržišta.
 
 Ako nas je novinska vijest o uspjehu švedske Piratske partije na pozornici Evropske unije iznenadila, ona nas je još više navela da društveni problem koji je označen pojmom „piraterija“  pokušamo  sagledati cjelovitije sa više strana i da u njemu uočimo više slojeva. Biće zanimljivo pratiti aktivnosti švedske piratske partije u Evropskom parlamentu.  
 
 
Ostale kolumne:
(De)mikacije
Legalni pirati
Protiv zaštite softvera patentom
Zaštita softvera patentom – da ili ne
ICT podrška intelektualnoj svojinu u svijetu
Zloupotreba autorskog djela od strane samog autora
Sukob Interneta i Intelektualne svojine
Čikom - informatički inženjering

Ubuntu zajednice Crne Gore
marketing
Dostava hrane iz podgoričkih restorana - online naručivanje
marketing
 
   
All rights reserved | © copyright 2004 - 2011 | Powered by InfoBit